Web Sitesi Erişilebilirlik Beyanı: Durumu Açıkça Yazmak
Bir sitenin herkes tarafından kullanılabilmesi, yalnızca teknik bir hedef değil; aynı zamanda açıkça beyan edilmesi gereken bir durumdur. Erişilebilirlik beyanı, sitenin hangi düzeyde erişilebilir olduğunu, bilinen eksikleri ve iletişim yolunu anlatır.
Bu rehberde beyanın neleri içermesi gerektiğini, nasıl hazırlanacağını, nerede yayımlanacağını ve nasıl güncel tutulacağını ele alıyoruz. Kurgunun sitenize uyarlanması için Weblike web sitesi tasarımı ekibimizden destek alabilirsiniz.
Web Sitesi Erişilebilirlik Beyanı Nedir?
web sitesi erişilebilirlik beyanı, sitenin erişilebilirlik durumunu açıklayan ve kullanıcıya bilgi veren bir sayfadır. Hangi standartların hedeflendiği, hangi eksiklerin bilindiği ve sorun bildirmek için hangi kanalın kullanılacağı bu sayfada yer alır.
Beyan bir reklam metni değildir. Mükemmel bir durum iddia etmek yerine mevcut durumu dürüstçe anlatır.
Neden Gerekli?
Beyan, hem kullanıcıya hem kuruma fayda sağlar. İki taraf için de belirsizliği ortadan kaldırır.
- Şeffaflık: Kullanıcı ne bekleyeceğini bilir.
- İletişim: Sorun bildirmek için net bir yol açılır.
- Sorumluluk: Kurumun yaklaşımı kayıt altına alınır.
- Yol haritası: Eksikler planlı biçimde kapatılır.
Kimler İçin Önemli?
Erişilebilirlik yalnızca görme engelli kullanıcıları ilgilendirmez. Kapsam çok daha geniştir.
İşitme, hareket ve bilişsel farklılıklar da bu kapsamdadır. Geçici durumlar ve yaşlanma da erişilebilirlik ihtiyacı üretir.
Beyanın Temel Bölümleri
Beyan belirli bir yapıda hazırlandığında hem okunur hem denetlenebilir olur. Bölümler sade tutulmalıdır.
Kapsam, uygunluk durumu, bilinen eksikler, iletişim bilgisi ve hazırlanma tarihi temel bölümlerdir.
Kapsam Tanımı
Beyanın hangi alan adını ve hangi sayfaları kapsadığı yazılmalıdır. Alt alan adları ve uygulamalar ayrı değerlendirilebilir.
Kapsam dışında kalan bölümler de belirtilmelidir. Üçüncü taraf içerikler bu kapsamda sıkça yer alır.
Uygunluk Düzeyi
Hangi standardın hedeflendiği ve hangi düzeyde uyum sağlandığı belirtilmelidir. Tam uyum iddiası dikkatle kullanılmalıdır.
Kısmi uyum durumunda bu açıkça yazılmalıdır. Dürüst bir kısmi beyan, gerçek olmayan tam uyum iddiasından daha güvenilirdir.
Bilinen Eksikler
Henüz giderilmemiş sorunların listelenmesi beyanın en değerli bölümüdür. Bu liste kullanıcıya gerçekçi bir beklenti verir.
Her eksik için neden giderilmediği ve ne zaman planlandığı yazılabilir. Belirsiz ifadeler yerine somut bilgi tercih edilmelidir.
Geri Bildirim Kanalı
Sorun yaşayan kullanıcının nasıl ulaşacağı net olmalıdır. E-posta adresi ya da form bağlantısı verilmelidir.
Yanıt süresi taahhüdü de eklenmelidir. Yanıtsız kalan bir bildirim, beyanın tamamını anlamsız kılar.
Hazırlık Süreci
Beyan yazılmadan önce sitenin mevcut durumu değerlendirilmelidir. Beyan, denetimin sonucudur.
Otomatik araçlar ilk taramayı yapar ancak yeterli değildir. Elle yapılan kontroller asıl sorunları ortaya çıkarır.
Otomatik Denetim
Tarayıcı eklentileri ve çevrimiçi araçlar temel sorunları hızlıca listeler. Eksik alternatif metin ve renk kontrastı bu araçlarla bulunur.
Bu araçlar sorunların yalnızca bir bölümünü yakalar. Performans ve yapı kontrolünü Google PageSpeed Insights üzerinden de destekleyebilirsiniz.
Elle Kontroller
Klavyeyle gezinme, ekran okuyucu ile okuma ve yakınlaştırma testleri elle yapılmalıdır. Otomatik araçlar bu deneyimi ölçemez.
Klavye tarafını klavye navigasyonu yazısında ayrıntılı ele aldık.
Renk ve Kontrast
Metin ile arka plan arasındaki kontrast oranı ölçülebilir bir kriterdir. Düşük kontrast en yaygın sorunlardan biridir.
Renk tek başına bilgi taşımamalıdır. Renk seçimini web tasarımda renk seçimi yazısında anlattık.
Görsellerde Alternatif Metin
Her anlamlı görselin alternatif metni olmalıdır. Dekoratif görseller ise boş alternatif metinle işaretlenir.
Alternatif metin görseli tarif etmeli, anahtar kelime doldurma alanı olarak kullanılmamalıdır. Görsel düzenini görsel hiyerarşi yazısında ele aldık.
Form Erişilebilirliği
Form alanlarının etiketleri ekran okuyucu tarafından okunabilir olmalıdır. Yalnızca yer tutucu metinle çalışan formlar erişilemez.
Hata mesajları da erişilebilir biçimde sunulmalıdır. Konuyu form doğrulama mesajları yazısında anlattık.
Video ve Ses İçerikleri
Videolarda altyazı, sesli içeriklerde ise metin alternatifi sunulmalıdır. Bu gereklilik beyan içinde yer alır.
Otomatik altyazılar kontrol edilmelidir. Hatalı altyazı, hiç olmamasından daha yanıltıcı olabilir.
Üçüncü Taraf İçerikler
Gömülü haritalar, ödeme çerçeveleri ve sohbet pencereleri sizin kontrolünüz dışında olabilir. Bu durum beyanda belirtilmelidir.
Alternatif erişim yolu sunulması beklenir. Örneğin haritanın yanında yazılı adres bulunmalıdır.
Yasal Çerçeve
Kamu kurumları ve belirli sektörler için erişilebilirlik yükümlülükleri bulunabilir. Bu yükümlülükler zaman içinde genişlemektedir.
Güncel düzenlemelere ilgili kurumların sayfalarından ulaşılabilir. Beyan, bu yükümlülüklerin karşılandığını göstermenin de bir yoludur.
Nerede Yayımlanmalı?
Beyan sayfası alt menüden erişilebilir olmalıdır. Gizli kalan bir beyan işlevini yerine getirmez.
Gizlilik ve çerez metinleriyle aynı bölümde durması yaygın bir tercihtir. Bağlantı metni açık olmalıdır.
Dil ve Anlatım
Beyan sade bir dille yazılmalıdır. Teknik standart numaraları açıklamasız bırakılmamalıdır.
Kullanıcı ne yapabileceğini ve nereye başvuracağını anlamalıdır. Anlaşılmayan bir metin, erişilebilirlik ilkesiyle çelişir.
Güncelleme Takvimi
Beyan tarihli olmalı ve düzenli güncellenmelidir. Eski tarihli bir beyan, konunun takip edilmediğini gösterir.
Site üzerinde yapılan büyük değişikliklerden sonra da güncellenmelidir. Yılda bir gözden geçirme asgari bir tempodur.
İyileştirme Planı
Bilinen eksiklerin ne zaman giderileceği planlanmalıdır. Plan olmadan liste yalnızca bir itiraf olur.
Önceliklendirme kullanıcı etkisine göre yapılmalıdır. En çok kullanılan sayfalardaki sorunlar öne alınmalıdır.
Ekip Farkındalığı
İçerik üreten ekibin de erişilebilirlik kurallarını bilmesi gerekir. Yeni eklenen her içerik yeni sorun üretebilir.
Kısa bir kontrol listesi yeterlidir. İçerik süreçlerini içerik onay süreci yazısında ele aldık.
Ölçüm ve Takip
Erişilebilirlik çalışmasının ilerlemesi izlenmelidir. Birkaç gösterge yeterli bilgi verir.
- Açık sorun: Giderilmemiş eksik sayısı.
- Bildirim: Kullanıcıdan gelen sorun sayısı.
- Çözüm süresi: Bildirimden düzeltmeye geçen süre.
- Kapsam: Denetlenen sayfa oranı.
Kullanıcı Testleri
Gerçek kullanıcılarla yapılan kısa testler, hiçbir aracın göremediği sorunları ortaya çıkarır. Birkaç kişiyle yapılan bir oturum bile yeterlidir.
Test sırasında kullanıcının nerede takıldığı not edilmelidir. Bu notlar beyanın bilinen eksikler bölümünü besler.
Dürüst Bir Metin
web sitesi erişilebilirlik beyanı, mükemmellik iddiasıyla değil dürüstlükle değer üretir. Bilinen eksikleri yazmak, güveni zedelemez; aksine ciddiyeti gösterir.
Bu yaklaşım aynı zamanda kuruma bir yol haritası verir. Yazılan her eksik, planlanan bir iyileştirmeye dönüşür.
Sitenin erişilebilirlik durumunu, bilinen eksiklerini ve iletişim yolunu açıklayan sayfadır.
Kapsam, uygunluk düzeyi, bilinen eksikler, geri bildirim kanalı ve hazırlanma tarihi.
Dikkatle kullanılmalı; dürüst bir kısmi beyan gerçek olmayan tam uyum iddiasından güvenilirdir.
Yazılmalıdır; bu bölüm kullanıcıya gerçekçi beklenti verir ve iyileştirme planının temelini oluşturur.
Değildir; klavye, ekran okuyucu ve yakınlaştırma testleri elle yapılmalıdır.
Kontrol dışında oldukları belirtilmeli ve alternatif erişim yolu sunulmalıdır.
Alt menüden erişilebilir olmalı, gizlilik ve çerez metinleriyle aynı bölümde durabilir.
Yılda bir asgari tempodur; büyük site değişikliklerinden sonra ayrıca güncellenmelidir.
Açık sorun sayısı, kullanıcı bildirimleri, çözüm süresi ve denetlenen sayfa oranı.
Erişilebilirlik, iddia edilerek değil yazılarak ve düzeltilerek kurulur. web sitesi erişilebilirlik beyanı hazırlanırken kapsamı tanımlamak, uygunluk düzeyini dürüstçe yazmak, bilinen eksikleri listelemek, geri bildirim kanalı açmak ve metni güncel tutmak gerekir. Klavye tarafını klavye navigasyonu yazımızda ele aldık.
BİZE ULAŞIN
Bizimle iletişime geçerek projeniz için hemen ücretsiz teklif alabilirsiniz.
